Intuition na Kirki: Dalilin da Ya Nuna Wani Abu

Ka yi tunanin wani ya tsaya a gabanku ya ce yana yin azabtar da yaro marar laifi saboda yana jin daɗi. Ba ka buƙatar littafi na doka ko tsohon masanin falsafa don ka gane: wannan ba daidai ba ne. Ka san shi kai tsaye, a ciki, ba tare da lissafi na dogon lokaci ba.

Wannan jin — wannan kai tsaye na "ba daidai ba ne" — yana nuna menene?

Hujja ta Falsafa

Masana falsafa da yawa sun yi amfani da intuition na ɗabi'a a matsayin hujja ta ruhaniyya. Lewis ya gina wata hujja mafi shahara:

Muna da ƙimomi na ɗabi'a waɗanda suke bayyananne mana kamar "azabtar da yara marar laifi ba daidai ba ne." Idan waɗannan ƙimomi kawai tunani ne na ɗan adam, to ba su da tushe na gaske — kowa na iya yanke musu. Amma muna jin cewa ba kawai ra'ayin ɗan adam ne ba — muna jin cewa sun wuce shi.

Idan haka ne, dole sai akwai tushen ɗabi'a wanda ya wuce ɗan adam.

Dukkan Al'adun Duniya

Wani abu mai ban sha'awa shi ne: ko da al'adun da ba su yi hulɗa da juna ba sun kasance suna da irin ƙimomi na ɗabi'a:

• Kowa na ɗabi'a ya yarda da cewa kisan marar laifi ba daidai ba ne
• Kowa ya yarda da cewa satar da cin mutuncin mai rauni munana ne
• Kowa ya yarda da cewa gaskiya tana da daraja fiye da ƙarya

Wannan daidaito a tsakanin al'adun da ba su yi hulɗa da juna ba yana tambaya: me yasa?

Amsa ɗaya: gudu. Al'adun sun haɓaka irin ƙimomi don amfanin neman kai.

Amsa ta biyu: Allah ya sanya waɗannan ƙimomi a yanayin ɗan adam — fitra.

Fitra: Yanayin Halitta na Ɗan Adam

Kur'ani yana amfani da kalmar "fitra" don bayyana yanayin da Allah ya sanya a cikin ɗan adam — wata wayewar ruhaniyya ta halitta wanda ke kasancewa kafin komai.

"Ka tsaya a kan addini, fitra wanda Allah ya yi mutane a kanta." (30:30)

Wannan yana nuna cewa wayewar ɗabi'a — jin cewa wasu abubuwa daidai ne kuma wasu ba daidai ba ne — ba sakamakon koyarwa kawai ba ne. Yana haɗe da yanayin ɗan adam daga haihuwa.

Damuwa Mai Zurfin Gaske

Nihilism na ɗabi'a — ra'ayin cewa ƙimomi na ɗabi'a ba su da tushe na gaske — yana haifar da matsalar mai ban sha'awa: yana sa ɗan adam ya shiga yanayin da ba zai iya tabbatar da komai ya fi wani ba.

Amma ba ɗaya daga cikinmu ba yana tafiya rayuwa da wannan ra'ayin a ainihinta. Duk muna aiki kamar wasu abubuwa suna da daraja fiye da wasu. Duk muna aiki kamar zalunci na gaske ba daidai ba ne.

Wannan bambancin tsakanin abin da muke gaskata ta hankali da yadda muke rayuwa yana nuna wani abu — cewa intuition na ɗabi'a ya yi zurfi fiye da ra'ayoyin falsafar da muke yin ƙoƙari muke kula da shi.

Amsar Musulunci

Musulunci yana amsawa ta fitra: Allah ya sanya wayewar ɗabi'a a cikin ɗan adam, kuma annabawa sun zo don ƙarfafa ta, tsaftace ta, da koyar da hanyar bin ta da hikima.

Wannan yana nuna cewa yin biyayya da intuition na kirki ba kawai al'ada ba ce — yana iya kasancewa biyayya da wani abu da ya wuce ɗan adam, wanda Allah ya sanya.

Kuma tambaya ta baya: yadda muke rayuwa da irin wannan biyayya?