Ibn Sina: Lokacin da Falsafa da Imani Suka Haɗu

Akwai ra'ayin da ya saba wa mutane da yawa a zamanin yau: cewa falsafa da imani abokan gaba ne. Cewa mutumin da ke neman hujja ta hankali yana tafiya daga imani, kuma mutumin da ke da imani yana barin hankali.

Ibn Sina — wanda aka fi sani a Turai da Avicenna — ya nuna cewa wannan ra'ayin ba gaskiya ba ne.

Wanda Ya Cika da Ilimi Tun Ƙuruciya

An haifi Ibn Sina a Bukhara (a Afghanistan ta yau) a shekara ta 980 CE. Tun yana ɗan shekara goma sha shida, ya riga ya iya yin abin da mafi yawan likitoci ba su iya ba. Ya koyar da Kur'ani tun yana ƙarami, ya koya Larabci da Faris, ya ɗauki tsarin falsafa ya yi bincike a kullum.

A tsufa ya ce yana karanta Falsafar Farko ta Aristotle sau arba'in — kuma kowane lokaci bai fahimce ta ba — har ya sami tafsirin Al-Farabi, sa'annan a ko'ina ya zauna.

Wannan ba labari ne kawai na hazaƙar mutum. Yana nuna yadda dogon bincike na hankali ke iya kasancewa hanyar fahimta mai zurfi.

Hujjar Wanzuwar Allah

Ibn Sina ya gina hujja ta falsafa game da wanzuwar Allah wanda ya shahara a zamanin sa kuma ya ci gaba da yin tasiri har yau. Ana kiranta "hujjar wajibul-wujud" — hujjar wanda wanzuwar sa wajibi ne.

A taƙaice: akwai abubuwa a duniya waɗanda wanzuwarsu ba wajibi ba ce — sun iya kasancewa ko su kasance daban. Amma waɗannan abubuwan dole suna dogara da wani abu. Idan dukkan abubuwa sun dogara da wani, sai ka nemi wani abu da wanzuwar sa wajibi ne ta kanta.

Wannan "Wajibul Wujud" shi ne Allah — wanda wanzuwarsa ba ta dogara da wani, kuma wanda daga gare Shi sauran abubuwa suka sami wanzuwarsu.

Wannan hujja ta yi tasiri a kan masanan falsafa na Turai kamar Thomas Aquinas da Leibniz, waɗanda suka gina hujjoji nasu bisa tsokaci daga Ibn Sina.

"The Floating Man" — Hujja Game da Ruhi

Ibn Sina ya kuma gina ɗaya daga cikin mafi ɗaukar hankalin hujjoji game da ruhi — "The Flying/Floating Man." Ya tambaya: Ka yi tunanin mutum ya haife shi yana iya tunani, amma ya kasan kunne (a iska), ba ya iya jin jikin sa, ba ya iya ganin komai. Shin zai sani yana wanzuwa?

Ibn Sina ya ce: E — zai sani yana da "I" — wanzuwar ciki wanda ba ta dogara da gani ko ji ko jikin na waje.

Wannan hujja yana nuna cewa akwai wani abu a cikin ɗan adam wanda ya wuce jiki kawai — wani abu wanda muke kira "ruhi" ko "zuciya."

René Descartes yana da ra'ayin da ya yi kama da shi — "Cogito Ergo Sum" — bayan shekaru ɗari biyar.

Abubuwan da Za Mu Koya

Me muke koyo daga Ibn Sina a yau? Da yawa:

Farko: Hankali da imani ba abokan gaba ne ba. Ibn Sina ya kasance mai imani kuma masanin falsafa a lokaci ɗaya — kuma hankali sa ya ƙarfafa imaninsa, ba ya lalata shi.

Na biyu: Neman gaskiya ta hanyar bincike ba zai kai ga kafirci kawai ba. Bincike mai gaskiya da zurfi na iya kai ga imakin daban — imani da zurfi wanda ya wuce al'ada kawai.

Na uku: Ilimi ba ya ware addini — yana iya zama hanyar fahimta mai zurfi.

Ibn Sina yana ci gaba da kasancewa ɗaya daga cikin manyan masanan falsafa da kimiyya da duniya ta taɓa samarwa — kuma shi ne ta yanayin imani, ba duk da shi ba.