Musulunci da Kimiyya ta Zamani: Babu Sabani — Kawai Gayyata

Lokacin da mutum ya ce "Ina imani da addini," wani lokaci amsar da ya karɓa shi ne: "To haka, ka yi imani da abin da kimiyya ta karyata." Wannan ƙaulayin yana da kuskure biyu: Na farko, yana tsammanin addini da kimiyya suna adawa. Na biyu, yana tsammanin kimiyya ta "karyata" imani.

Amma waɗannan biyu suna da tambaya: Shin sun taɓa kallo da hankali?

Iqra: Farkon Wahayi

Aya ta farko da Alkur'ani ya saukar — a cikin dukan ayoyin 6,000 — ita ce:

"Iqra bismi Rabbika lladhi khalaq — Karanta da sunan Ubangijinka Wanda Ya halicci."

Ba da farko ya yi magana game da addu'a ba. Ba da farko ya yi magana game da sallah ba. Ba da farko ya yi magana game da azumi ba. Farkon saƙon shi ne: Karanta.

Wannan ba dama ba ne. Yana nuna cewa neman ilimi — duka ilimin addini da ilimin duniya — a ginshiƙi na Musulunci.

Ayoyin Lura da Yanayi

A cikin Alkur'ani akwai gayyatun lura da yanayi da yawa da ba a taɓa ƙidaya su ba a wuri ɗaya:

"Ashe ba su yi tafiya a ƙasa ba domin suna da zukatan da za su gane da su?" — Surar Al-Hajj

"Lalle a cikin halittar sammai da ƙasa da canzawan dare da rana akwai alamu ga masu tunani." — Surar Al-Imran

"Ka ce: Yi tafiya a ƙasa ku duba yadda Allah ya fara halitta." — Surar Al-Ankabut

Waɗannan ba metaphor ne kawai ba. Su umurnin aiki ne: Je ka ga. Je ka bincika. Je ka yi tunani.

Inda Kimiyya da Alkur'ani Suka Haɗu

Wasu malamai sun lura da ayoyi a Alkur'ani da ke kama da gano kimiyya na zamani — ba su da'awa cewa Alkur'ani littafin kimiyya ne, amma suna nuna cewa ba ya ɓace.

Ɗayan misali shi ne bayani game da cigaban tayin ɗan adam a Surar Al-Mu'minun:

"Lalle Mun halicci ɗan adam daga tsafar ƙasa. Sa'an nan Muka sanya shi wani ɓarare a cikin kwanciya mai ƙarfi. Sa'an nan Muka canja ɓararen zuwa cirame. Sa'an nan Muka canja cirame zuwa guntuwa. Sa'an nan Muka canja guntuwa zuwa ƙashi. Sa'an nan Muka rufe ƙashin da nama."

Wannan matakai na cigaban amfrayo — wanda kimiyya ta zamani ta tabbatar — an rubuta su a Alkur'ani ƙarni na 7.

Wani misalin: Surar Ar-Rahman ta bayyana teku biyu da suka haɗu amma ba su cakuɗa ba — wanda kimiyya ta tabbatar a matsayin halin teku wanda ake kira "halocline."

Rikici Da Bai Wanzu

Lokacin da masana tarihi ke karantawa, suna ganin cewa "rikicin kimiyya da addini" ya kasance musamman al'amarin Kiristanci-Turai — na Galileo, Darwin, da sauransu.

Tarihin Musulunci ba shi da irin waɗannan gwagwarmayar a mafi yawan lokutanta. Al-Biruni ya yi bincike game da duniyar ta zagayawa ba tare da wata matsala ta addini ba. Ibn Sina ya yi bincike a magani ba tare da hukuncin addini ba.

Wannan ba nufin komai ya kasance kamala ba a al'ummar Musulunci ta tarihi. Amma yana nuna cewa tunanin "addini = adawar kimiyya" ba na Musulunci ba ne a asali.

Inda Bambanci Yake

Inda kimiyya da Alkur'ani suke bambanta ba wajen halayen lissafi ba ne — wajen tambayoyin da kimiyya ba ta amsa ba.

Kimiyya tana amsa "yadda" — yadda kwayayen rana ke aiki, yadda jerin DNA ke bayyana halayen jiki, yadda taurarin ke haifuwa.

Amma ba ta amsa "me yasa" da "domin me." Me yasa akwai wani abu ba komai ba? Domin me akwai dokokin lissafi masu tsari? Me ma'anar wayewa?

Alkur'ani yana amsa waɗannan — ba ta hanyar gwaji ba, amma ta hanyar wahayi wanda ya ƙarfafa tunani.

Iyakar Kimiyya

Kimiyya tana aiki ne a cikin duniyar da ta kasance. Tana binciken abin da ake iya auna. Amma akwai tambayoyi da ke wuce auni:

• Menene mai wucewa da mutuwa?
• Yaya wayewa ta fara cikin yanayi mara wayewa?
• Me ma'anar aiki na gari?

Waɗannan ba "rashin kimiyya" ba ne — iyakar ilimi ɗan adam ne. Alkur'ani ba ta ƙaryata kimiyya a cikin yankin su ba. Tana amsa abin da kimiyya ba ta amsa ba.

Tambayoyi don Tunani

• Shin kuna tsammanin kimiyya da Musulunci sun saba wa juna kafin karanta wannan? Me ya canza idan wani abu ya canza?
• Aya ta farko da aka saukar ita ce "Karanta" — ta yaya wannan ke shafar yadda Musulmin ya kamata ya duba ilimi?
• Idan lura da yanayi ibada ce — ta yaya wannan zai canza yadda masanin kimiyya na Musulunci ke ganin aikinsa?