Saum: Njaa ya Mwili, Chakula cha Roho

Kila mwaka, karibu watu bilioni moja wanaanza mwezi mmoja wa ajabu wa kufunga. Wanakata chakula na maji kutoka alfajiri hadi jua linapochwa. Wanabadilisha mtiririko wa siku yao. Wanakaa pamoja usiku na kula baada ya saa nyingi za njaa.

Kutoka nje, inaweza kuonekana kama adhabu ya kidini. Kutoka ndani, inajihisi tofauti kabisa.

Kujizuia kama Uhuru

Kuna paradox katika saum: kujizuia inaweza kuleta uhuru. Hii inaonekana kinyume, lakini fikiria:

Wengi wetu tunakula kwa sababu chakula kiko karibu — si kwa sababu tuna njaa ya kweli. Tunashughulikia simu zetu kwa sababu iko karibu — si kwa sababu tunahitaji kweli. Tunazungumza maneno ya bure — si kwa sababu tunasema kitu cha maana.

Saum inakuuliza kusimama mara nyingi kwa siku na kutambua: mwili wangu unataka kitu — lakini ninavyotaka si lazima sawa na kile ninahitaji. Na kujua hilo, na kuchagua kinyume, ni uhuru wa aina ya kweli.

Kwa siku 29-30, Waislamu wanafanya mazoezi ya kujua tofauti kati ya hamu ya wakati na mahitaji ya kweli. Mazoezi hayo yanabadilisha tabia kwa mwaka wote.

Kitu Kinachofundishwa na Njaa

Utafiti wa kisasa wa kijamii unaonyesha kwamba watu wengi hawana ufahamu wa hali ya njaa ya kweli — wanaishi katika utajiri wa chakula hadi hawajui tena njaa ni nini.

Saum inafundisha kitu kimoja rahisi lakini chenye nguvu: kujua. Kujua jinsi mwili unahisi unapohitaji chakula. Kujua nguvu inayotolewa na kula baada ya kufunga. Kujua tofauti kati ya hamu ya dakika na njaa ya kweli.

Lakini kujua huko kunabeba athari ya kijamii: wakati unajua njaa kwa uzoefu wa mwili wako, unabadilika jinsi unavyoona maskini. Sio tena "watu wa mbali wanaoteseka" — ni watu wanaopitia kitu unachojua kidogo.

Quran inasema moja ya sababu za saum ni kukua kwa taqwa — hali ya uangalifu wa kina wa Mungu na wa hali ya binadamu. Njaa halisi inafundisha taqwa haraka kuliko mazungumzo mengi.

Mwili na Sayansi

Mwanasayansi wa kisasa anaweza kusema: "Kufunga kuna faida za kimwili." Na hii ni kweli. Utafiti unaonyesha:

• Autophagy — mchakato ambao seli zinavyojisafisha na kujirekebisha — unafanyika zaidi wakati wa kufunga
• Kiwango cha sukari ya damu kinaboresha kwa watu wengi wanaofunga kwa vipindi
• Mfumo wa kinga unaweza kufanya vizuri zaidi baada ya kipindi cha kufunga

Lakini faida hizi ni "bonasi" — sio sababu ya msingi ya saum katika Uislamu. Sababu ya msingi ni kwa roho na nafsi, sio mwili tu.

Jamii ya Kula Pamoja

Kuna kipengele cha kijamii cha saum ambacho mara nyingi kinapotezwa katika mazungumzo ya kiakademia: kula pamoja usiku — iftar.

Wakati familia na majirani wanakusanyika kula pamoja baada ya siku ya kufunga — watu wanaoshiriki uzoefu huo sawa — kuna uunganiko wa kipekee. Hii si starehe tu. Ni kitu cha kibinadamu cha msingi — kushiriki mezani ni moja ya njia za zamani zaidi za kujenga jamii.

Katika ulimwengu wa kisasa ambapo familia nyingi zinakula kwenye chumba tofauti, kila mmoja na simu yake, saum inaweza kuwa mwanzo wa kurejesha mazoea ya kula pamoja.

Saum na Akili

Kuna athari ya kisaikolojia ya kufunga ambayo si inayozungumzwa mara nyingi: saum inafundisha uvumilivu wa kukawia.

Tunaishi katika ulimwengu wa "papo hapo" — kila kitu kinatakiwa sasa hivi. Chakula kinatakiwa hivi. Majibu ya ujumbe yatakiwe dakika moja. Matokeo ya kazi yatakiwe leo.

Lakini saum inafundisha kitu tofauti: unaweza kuhisi kitu na usifuate hisia hiyo mara moja. Mwili wako unataka chakula — na unaweza kusema "baadaye" kwa makusudi. Hii ni ujuzi mkubwa sana wa kisaikolojia — uwezo wa kukawia.

Utafiti wa kisaikolojia unaonyesha kwamba uwezo wa kukawia (delayed gratification) unahusiana na mafanikio mengi ya maisha ya baadaye. Saum ni "programu ya mafunzo" ya kukawia — inayofanywa kila mwaka kwa mwezi mzima.

Zaidi ya Mwezi Mmoja

Wakati Ramadan inaisha, watu wengi wanaona mwaka mzima kwa njia tofauti. Si kwa sababu ya uchawi, bali kwa sababu ya mazoezi ya mwezi mmoja yanabadilisha kidogo jinsi wanavyoona uhusiano kati ya hamu na hiari.

Saum ni mfano wa kanuni muhimu: kitu kinachotaka nguvu za kufanya kinaunda nguvu hiyo ndani yako.

---

Saum ni nguzo ya tatu ya Uislamu. Inafanywa kwa mwezi wa Ramadan, mwezi wa tisa wa kalenda ya Kiislamu, unaobadilika kila mwaka kulingana na kalenda ya jua.