Çevre ve İslam: Yeryüzü Bir Emanet

İklim krizi, biyoçeşitlilik kaybı, su kıtlığı; bunlar yirmi birinci yüzyılın en acil sorunları. Çoğu tartışma teknolojik çözümler, uluslararası anlaşmalar ya da ekonomik teşvikler etrafında döner.

İslam farklı bir başlangıç noktası sunar: etik çerçeve.

Mülkiyet Anlayışının Değişimi

"Göklerin ve yerin mülkü Allah'a aittir." (Âl-i İmrân 189)

Bu cümle çevresel etiğin temelidir. Yeryüzü benim mülküm değildir; Allah'ın mülküdür. Ben bir halifelikim, bir emin.

Halife; sahip olmaksızın idare eder, faydalanır ama tahrip edemez, zira emanet kendi malı değildir.

Bu perspektif değişimi pratik bir fark yaratır. "Bu benim arazim, istediğimi yaparım" anlayışı çevre tahribatını meşrulaştırır. "Bu Allah'ın emaneti, sorumlusuyum" anlayışı onu yasaklar.

Yeryüzü "Müsbet"

"Yeri de canlılar için düzenledi." (Rahmân 10)

Yeryüzü canlılar için hazırlanmış bir ortamdır. Bu yalnızca insanlar için değil; tüm canlılar için geçerlidir.

Hz. Peygamber bunu somutlaştırmıştır: Bir hayvanın susuz kalması günahtır. Bir kediyi aç bırakan kadın cehenneme girmiştir. Su içen bir köpek için kuyuya inen adam bağışlanmıştır.

Merhamet, insan türüyle sınırlı değildir. Tüm canlılar Allah'ın yarattıklarıdır ve bir saygıyı hak eder.

İsraf: İklim Krizinin İslami Tanısı

"Yiyin, için; fakat israf etmeyin." (A'râf 31)

İsraf; ihtiyaçtan fazlasını tüketmektir. Bu sadece yiyecekte değil; enerji, su, toprak, tüm kaynaklarda geçerlidir.

Hz. Peygamber akan bir nehir kenarında bile abdest alırken su israf edilmemesi gerektiğini öğretmiştir. Bu, kaynakları korumaya yönelik bir ahlaki refleksin ne kadar köklü olduğunu gösterir.

Günümüzdeki iklim krizinin özü budur: insanlığın gezegenin taşıma kapasitesinin çok üzerinde tüketimi. İslam bu tanıyı on dört asır önce koymuştur.

Ağaç Dikme: Sürekli Sadaka

"Bir Müslüman bir ağaç diker ya da ekin eker de ondan bir insan, bir hayvan ya da bir kuş yerse bu onun için sadaka olur." (Buhârî)

Ağaç dikmek salt bir iyilik eylemi değil; hâlen yaşayan hayırseverliktir. Ağaç var oldukça sadaka devam eder.

Bu, İslam'ın çevresel eyleme yönelik somut bir teşvik sunduğunu gösterir.

Vakıf: Çevrenin Kurumsal Korunması

İslam tarihinde vakıf kurumu çevresel koruma için de kullanılmıştır. Ormanlar, su kaynakları, hayvan sığınakları vakıf yoluyla korunmuştur. Bu, bireysel ahlakı kurumsal koruma mekanizmasına dönüştürmenin İslami bir biçimidir.

Modern Uygulamanın Çerçevesi

İslami çevre etiğinin günümüz politikasına uygulanmasında bazı alimler şu ilkeleri ön plana çıkarmaktadır:

Zarar vermeme: "Zarar vermek ve zarara uğramak yoktur" (İslam hukukunun temel prensibi). Çevre kirliliği ve tahribat bu prensiple çelişir.

İhtiyat ilkesi: Bir eylemin zararlı olabileceğine dair somut belirti varsa, kesin kanıt beklenmeden önlem alınır.

Ortak miras: Hava, su, toprak; tüm insanların ortak mirasıdır ve tekelleşemez.

---

İlgili Sayfalar:

• Sosyal Adalet ve Zekât
• İnsanın Kâinattaki Yeri
• Kâinat Bir Kitap