Hz. Zülkarneyn: Adil İktidar ve Sınırları Bilen Güç

Kehf Suresi dört kıssadan oluşur. Her kıssa bir sınavı anlatır: İman, servet, bilgi ve iktidar. Zülkarneyn kıssası, dördüncü sınava ayrılmıştır: Güçlü olan ne yapıyor?

Bu soru, insanlık tarihinin merkezindedir. Güç her zaman var olmuştur. Ama güç sahibinin bu gücü nasıl kullandığı, o kişinin ahlaki karakterini belirler.

Üç Yolculuk

Kuran Zülkarneyn'in üç yolculuğunu anlatır: Batıya, doğuya ve iki dağ arasına.

Her yolculukta farklı bir insan topluluğuyla karşılaşır. Batıdaki topluluk haksız davrananlar ve dürüstlüğüyle yaşayanlardan oluşmaktadır. Zülkarneyn adaleti seçer: Zalime ceza, iyi olana ödül.

Doğudaki topluluk farklıdır: Güneşten kendini koruyacak imkândan yoksundur. Zülkarneyn onlara zorla bir şey dayatmaz; durumlarını bilir.

Üçüncü yolculukta iki dağ arasında yaşayan insanlarla karşılaşır. Bu insanlar, Ye'cüc ve Me'cüc'ün saldırılarına karşı korumasızdır. Onlar yardım ister; Zülkarneyn yardım eder. Ve bu yardımı yaparken şunu söyler: "Rabbimin bana verdiği daha iyidir. Siz yalnızca bana güç (eleman) verin, aranızda sağlam bir set yapayım" (Kehf, 95).

Gücü Reddetmek

Bu son cümle son derece anlamlıdır. Zülkarneyn ücret istemez. Çünkü elinde zaten yeterince var. Güçlü olan, zayıfın çaresizliğini pazarlık kozu yapmamalıdır.

Bu ahlak, tarihte nadir bulunur. Güç sahipleri, güce erişmeyi daha çok kaynak toplamak için fırsat olarak görür. Zülkarneyn'in modeli bunun tersini söyler: Kaynakların yeterliliği, yardımı bedelsiz kılmanın zeminidir.

İktidarın Sınavı

İktidar, insanı dönüştürür — ve bu dönüşüm çoğunlukla olumsuz yönde gerçekleşir.

Araştırmacılar "iktidar paradoksu" olarak şunu tespit etmişlerdir: Güç sahibi olmak empatiyi azaltır, başkasının bakış açısını alma yetisini köreltir. İktidar, insanı başkalarına daha az duyarlı hale getirir.

Bu paradoks tam da Kehf Suresi'nin öğretisinin içindedir. Zülkarneyn'i sıradan iktidar sahiplerinden ayıran nedir? İktidarın onu değiştirmemiş olması. Güce erişince daha iyi olmak yerine, daha az hisseden biri haline gelmemesi.

Adalete Dayalı Yönetim

Zülkarneyn'in yönetim modeli üç ilkeye dayanır: Zalimi cezalandırmak, masumlara dokunmamak ve muhtaç olanı korumak. Bu üç ilke, herhangi bir dönemde ve herhangi bir ölçekte geçerli olan siyaset etiğinin özüdür.

Bugün de geçerlidir. Bir şirket yöneticisi, bir okul müdürü, bir ebeveyn — herkesin elinde bir ölçüde güç vardır. "Bu güçle ne yapıyorum?" sorusu, Zülkarneyn kıssasının asıl sorusudur.

Sed ve Geçicilik

Zülkarneyn'in inşa ettiği sed, güçlü ve sağlamdır. Ama Zülkarneyn kendisi şunu söyler: "Bu, Rabbimin bir rahmeti; Rabbimin vaadinin vakti geldiğinde onu yerle bir edecektir" (Kehf, 98).

Bu cümle, güçlü bir tevazu içerir. En büyük yapılar bile geçicidir. Gücün ve başarının ömrü sınırlıdır. Bunu bilen iktidar sahibi, övünmez; ve bu geçiciliğin farkındalığı onu daha adil kılar.

Sonuç

Zülkarneyn, Kuran'ın iktidar üzerine sunduğu modelin sembolüdür. Güçlü olan, zayıfı ezmez; yardım eder. Ücret beklemez; zaten yeterlisi vardır. Geçici başarılarla övünmez; her şeyin bir günü var olduğunu bilir.

Bu model, gerçekçi bir ütopya sunar. Tarihte tam olarak gerçekleşmemiştir — ama yönelim olarak her dönem geçerliliğini korur.