Kur'ani da Hankali — Addini wanda ke Ƙarfafa Tunani

Wani ra'ayi da ke yaɗe a yamma shine cewa addini da hankali suna adawa — cewa addini yana nufin "yi imani, kar ka tambaya."

Kur'ani ya yi adawa da wannan ra'ayi a kowane shafi.

Kira ga Hankali

Mafi yawancin ayoyin Kur'ani da suka fi bayyana wannan shine tambayoyin da ke maimaitawa:

"Afala ta'qilun" — Shin ba ku yi amfani da hankali? "Afala yanzurun" — Shin ba ku duba? "Afala yasma'un" — Shin ba ku ji? "Afala yatadabbarun" — Shin ba ku yi tunani?

Waɗannan tambayoyin sun bayyana a fiye da abubuwa 70 a cikin Kur'ani. Kowane ɗaya yana kira ga wani irin amfani da hankali daban — tunani, lura, ji, nazari mai zurfi.

Menene "Hankali" a Kur'ani?

Kalmar Larabci "aql" — hankali — yana zuwa daga tushen kalmar "riƙewa, daure." Hankali yana riƙe mutum daga aikin rawa, yana daure shi da gaskiya.

A Kur'ani, hankali ba kawai ilimi na hankali ba ne. Yana haɗa mai da hankali, dubawa, fahimtar zuciya, da ƙarfin yanke shawara.

Wanda "ya yi amfani da hankalinsa" ya ga alamu, ya yi tunani game da su, ya yanke shawara mai hankali.

Hankali da Imani — Hanya, Ba Adawa Ba

Kur'ani yana koyar da hankali a matsayin hanya zuwa imani, ba katangewa ba.

Yana nuna duniya ta halitta a matsayin alamu — "ayat" — waɗanda sune waɗanda ke hankali za su iya karanta su. Taurari, tsirowa, ruwan sama, jikin ɗan adam — duk sun zama alamomin Allah ga mai tunani.

"Lallai a cikin halittar sammai da ƙasa da canjin dare da rana akwai alamu ga masu hankali." (Kur'ani 3:190)

Wannan ya nuna yadda Kur'ani ke kallon yanayi: ba haɗi ba ne — hujja ce.

Al'ada ba Hujja ba ne

Abin da Kur'ani ke yin adawa shi ne biyayya ta makauniya ga al'ada — ba hankali ba.

"Kuma lokacin da aka ce musu: 'Ku bi abin da Allah ya saukar,' suka ce: 'A'a, za mu bi abin da muka same wa iyayenmu suna aikata shi.' Ko da iyayensu ba su fahimta wani abu ba kuma ba su bi hanya madaidaiciya ba?" (Kur'ani 2:170)

Wannan yana nufin imani da gado kawai ba ya isa. Kowane ɗan adam yana da alhakin ya bincika kansa — ta hanyar hankali ba ta tsoro ko tilas ba.

Iyakar Hankali

Amma Kur'ani kuma yana ɗaukar wani abu: hankali yana da iyaka.

"Na baku ilimi kaɗan daga komi." (Kur'ani 17:85)

Wannan yana nufin hankali ya kan gane gaskiya mafi yawa, amma kuma yana gane iyakarsa. Abubuwa da dama suna wuce fahimtar ɗan adam — kuma wannan iyaka kanta yana iya zama hujja ta tawali'u da buɗe ga wahayi.

Hankali a Tarihin Musulunci

Wannan ƙimarsa ga hankali ta haifar da al'adar ilimi mai girma. Kalami — ilmin falsafar addini na Musulunci — ya yi amfani da hanyar hankali na cikakken bayani don ya bincika tauhidi.

Masana irin su Al-Ghazali, Ibn Rushd (Averroes), da Ibn Tufayl sun yi nazari mai zurfi kan alaƙar imani da hankali. Waɗannan ayyukan sun yi tasiri mai yawa a falsafar Turai ta tsakiyar zamanai.

Darasi ga Zamani

A duniyar zamani, inda da yawa ke raina addini a matsayin "maras hankali," koyarwar Kur'ani tana ba da amsawa mai kayatarwa: addini wanda ke kira ga hankali a kowane shafi ba "maras hankali" ba ne.

Kuma a gefan daban, ga waɗanda ke yin imani kawai ta al'ada — Kur'ani yana tambaya: "Ka tambayi kanka. Ka yi tunani. Ka duba. Ka amsa da hankali naka."

Hanyar tsakiyar — hankali mai tawali'u — ita ce hanyar Kur'ani.