Kyawun Halitta a Matsayin Alama: Mene Ne Ke Yin Kyau?
Mun duba tsuntsu yana tashi, mun ga rana tana faɗuwa, muka ji kiɗa mai ɗaukar hankali — kuma mun ji wani abu. Me yasa kyau yana tasowa ta wannan hanya?
Kyawun Halitta a Matsayin Alama: Mene Ne Ke Yin Kyau?
Ka yi tunanin kana tsaye a bayan tudu, kana kallon rana tana faɗuwa — launuka masu canzawa daga katsalandan na ja zuwa orange zuwa zura zuwa duhu. Akwai wani abu da ke faruwa a zuciyarka a lokacin. Wani jin wanda ba wai kawai "inuwa mai kyau" ba — wani fin da ya wuce kalmomin bayani.
Me yasa?
Tambaya ta Falsafa
Masana falsafa sun yi tambaya tsawon shekaru: menene kyau? Shin yana a cikin abin da ake kallo — a kasancewa na abin? Ko yana a cikin mai kallo — a hankali na mutum?
John Keats ya rubuta: "Kyaun ya dawwama ne." Plato ya yi imani da cewa akwai "kyaun na gaske" a ɓayanin duniya mai canzawa. Immanuel Kant ya nuna kyaun a matsayin haɗin biyu — yana buƙatar abin mai kyaun kuma hankali mai kyaun.
Amma babu amsa ta duka.
Kur'ani da Kyaun Halitta
Kur'ani yana amfani da kalmar "ayah" (alama) ga abubuwa da yawa a halitta: taurari, canjin dare da rana, ruwan sama da tsirrai, tsuntsaye masu tashi. Waɗannan ba kawai "kyawawa ne" ba — suna nuna wani abu.
"Lalle a cikin ƙirƙirar sammai da ƙasa, da musanyar dare da yini, akwai alamomi ga masu hankali." (3:190)
Kur'ani yana gayyatar mu da mu duba ba kawai don farin ciki ba — amma don mu ga ta kyaun menene abin da ake nunawa.
Wannan ra'ayi yana da zurfi na falsafa: idan duniya tana da kyau ta halitta — kyau wanda ke tasowa ba tare da niyyar zane ba daga wata ɓangare ta ɗan adam — wataƙila kyaun yana nuna wani abu game da yanayin duniya gaba ɗaya.
Kyau da Gaskiya da Ɗabi'a
Masana falsafa kamar Dostoyevsky sun yi imani da cewa "kyau zai ceto duniya." Ba suna magana ne kawai game da abubuwa masu kyau ba — suna magana game da yadda jin kyau na gaske ke iya canza mutum, ke iya koya masa abin da ke da daraja.
Akwai haɗin tsakanin kyau, gaskiya, da ɗabi'a wanda masana da yawa sun yi ƙoƙarin bayana. Plato ya haɗa su a matsayin siffofi na wata gaskiya ɗaya ta sama.
Kur'ani yana nuna haɗin irin wannan: duniya mai tsari da kyau tana nuna mai ƙirƙira mai tsari da kyau, kuma imani da wannan mai ƙirƙira yana haifar da ɗabi'ar ɗan adam.
Kyawu da Wanda Ba Ya Iya Bayyana Ta
Ɗaya daga cikin hujjoji mafi ɗaukar hankali game da imani ita ce: wata al'umma ta ƙarshe wanda ta yi imani cewa babu Allah ba za ta iya bayyana me yasa kyau ya kasance mai kyau ba. A matsayin lissafi na kera, ba duka launukan rana na da amfani na halitta ba.
Amma duk da haka muna jin su kamar kyau. Duk da haka suna taɓo wani abu a zuciyarmu wanda ya wuce lissafi.
Wataƙila wannan jin — wannan hanyar da kyau ke taɓo zuciya — yana nuna wani abu wanda yana daidai da ra'ayin Kur'ani: cewa duniya an zane ta da niyya, kuma a cikin kyauwan ta akwai saƙo.
Kallon Kyau da Idanu Buɗaɗɗu
Kur'ani yana gayyatar mu da mu duba duniya da idanu buɗaɗɗu — ba kawai idon kimiyya wanda ke ɗauka ya riga ya san komai ba, da kuma ba idon imani wanda yake ɗauka ya san komai ba.
Amma idanu masu buɗewa da tawali'u — masu shirye-shiryen ganin abin da ke bayyanawa, ciki da waje.
Kyawun duniya alama ce — kuma kamar dukkan alamomi, tana buƙatar wanda ya shirye ya karanta ta.
faq
Yadda Kur'ani ke kallon kyaun halitta?
Kur'ani yana ganin kyaun halitta a matsayin alama (ayah) ta Allah — hujja mai ɗaukar hankali wanda ke nuna wanda ya ƙirƙira.
Shin jin kyau na iya kasancewa hujja ta ruhaniyya?
Masana falsafa da yawa sun nuna cewa hankali kawai ba ya iya bayyana me yasa muke ɗaukar wani abu a matsayin kyau ta halitta — yana nuna wani yanayi mai zurfin gaske.
Me ke bambanta kyawun halitta da kyawun da ɗan adam ya ƙirƙira?
Duka biyun suna ɗaukar hankali, amma kyawun halitta yana zuwa ba tare da niyyar zane ba — kuma yawan sa da zurfin sa yana nuna wani abu.