Fahamu na Roho — Siri Kubwa ya Binadamu

Unajua hisia ya kuona rangi nyekundu. Unajua hisia ya maumivu. Unajua hisia ya furaha. Lakini unajua jinsi gani hizi "hisia" — uzoefu wa ndani wa hali hizi — zinavyotokea kutoka kwa neuroni zinazopiga umeme kwenye ubongo wako?

Hii ni "tatizo gumu la fahamu" — na bado ni moja ya mafumbo makubwa ya sayansi na falsafa.

Tatizo Gumu

Sayansi ya ubongo imefanya maendeleo ya kushangaza. Tunajua sehemu gani za ubongo zinaamilika tunaposikia muziki, tunaposikia maumivu, tunapofurahi. Tunaweza kupiga picha za ubongo na kuona mabadiliko ya wakati halisi.

Lakini tunajua "nini" — si "jinsi gani." Tunajua sehemu ya ubongo inaamilika — hatujui jinsi hilo linazalisha uzoefu wa ndani wa hisi ya nyekundu, au maumivu, au furaha.

Falsafa David Chalmers aliita hili "tatizo gumu la fahamu" — tofauti na "matatizo laini" ya kueleza jinsi ubongo inavyofanya kazi. Tatizo gumu ni: kwa nini na jinsi gani ubongo wa kimwili unazalisha uzoefu wa kibinafsi wa ndani?

Nadharia Mbalimbali

Wanafizikia na wafalsafa wanasiyana sana:

Materia peke yake — kwamba fahamu ni matokeo tu ya mchakato wa ubongo — na pale mchakato ukisimama, fahamu inakwisha.

Dualisia — kwamba kuna vitu viwili tofauti: mwili wa kimwili na akili/roho ya aina tofauti — na havifanani kabisa.

Panpsychism — kwamba fahamu ni sehemu ya msingi ya uhalisi, si iliyoundwa na ubongo tu.

Hakuna nadharia yoyote iliyoshinda mjadala. Hii inamaanisha swali bado liko wazi.

Quran na Roho

Quran inashughulikia roho kwa njia ya kuvutia sana. Aya moja inasema: "Wanakuuliza kuhusu roho. Sema: Roho ni miongoni mwa mambo ya Mola wangu, na hamkupewa maarifa isipokuwa kidogo sana."

Hii ni moja ya taarifa za unyenyekevu wa kipekee katika Quran. Badala ya kutoa maelezo ya kina kuhusu roho — ambayo itakuwa na uwezekano wa kukanushwa baadaye na sayansi — Quran inasema wazi: maarifa yetu kuhusu roho ni kidogo.

Hii inafanana kwa njia ya kuvutia na hali ya sayansi ya kisasa — ambayo pia inakubali kwamba fahamu bado ni siri.

Muhimu kwa Maisha

Kuelewa fahamu si tatizo la kisanaa tu. Lina maana kubwa kwa jinsi unavyoona maisha yako:

Kama fahamu ni matokeo tu ya kemikali na umeme wa ubongo — basi "wewe" ni mchakato wa kimwili tu, bila thamani ya asili. Maamuzi yako ni matokeo ya neva, si ya nia ya kweli.

Kama kuna kitu zaidi — roho, nafsi, kitu cha kipekee — basi "wewe" una thamani ya asili inayozidi kemikali. Maamuzi yako yana uzito wa kweli wa kimaadili.

Uislamu unasimama wazi: binadamu si mwili tu. Kuna roho — iliyoundwa na Allah, yenye thamani ya asili, na yenye hatima inayozidi maisha ya mwili huu.

Ajabu ya Uwepo

Mwishowe, tatizo la fahamu linakukabili na kitu la msingi: wewe upo. Hii ni jambo la kushangaza ambalo haliwezi kuelezwa kwa urahisi.

Zaidi ya maelezo ya kisayansi au ya kidini — kabla ya yote — ukweli kwamba kuna "uzoefu" wa kweli unaotokea hapa, sasa, ndani yako — ni msingi wa kila kitu kingine. Na asili ya msingi huu inabaki swali kubwa zaidi linalosubiri jibu.