Huruma: Nguvu Inayochanganya Mioyo na Kujenga Jamii

Kuna neno moja la Kiarabu ambalo linaanza kila sura ya Quran isipokuwa moja: Bismillah ir-Rahman ir-Rahim — kwa jina la Mungu, Mwenye Huruma nyingi, Mwenye Kurehemu daima.

Hii si formula ya maneno tu. Ni kutangaza msingi wa dini yote: Mungu anayejitambulisha kwanza kwa huruma, sio kwa nguvu au hofu.

Rahman na Rahim: Tofauti ya Hekima

Kiisimu, maneno mawili "Rahman" na "Rahim" yanatoka kwa mzizi mmoja — "rahm" (mfuko wa uzazi). Hii ni picha ya kina sana: huruma ya Mungu inafanana na upendo wa mama kwa mtoto aliye tumboni mwake — upendo usio na masharti, usio na kikomo.

Lakini kwa nini maneno mawili badala ya moja? Wanazuoni wanaelezea:

Rahman — huruma ya jumla inayoenea kwa viumbe vyote — Waislamu na wasio Waislamu, binadamu na wanyama, wema na wabaya. Mvua inanyesha kwa wote. Jua linawasha kwa wote. Huu ni upendo wa muumba kwa uumbaji wake wote.

Rahim — huruma ya kipekee kwa wanaomtafuta — huruma inayokuja kwa imani, toba, na kubadilika. Ni uhusiano wa karibu zaidi, wa kina zaidi.

Pamoja, zinaonyesha Mungu wa huruma pana na huruma ya ndani — kukusanyia wote lakini kumkaribisha kwa karibu zaidi yule anayekuja.

Huruma kama Nguvu, Sio Udhaifu

Kuna dhana potofu katika tamaduni nyingi kwamba huruma ni udhaifu. Kwamba mtu "wa nguvu" haonyeshi huruma. Kwamba mtu wa busara anafanya maamuzi kwa "akili baridi" bila kuathiriwa na hisia.

Quran inapinga hili moja kwa moja. Nabii Muhammad — ambaye alikuwa kiongozi wa kijeshi, kiongozi wa kijamii, na kiongozi wa kidini — alionyesha huruma kwa njia ambazo zingedhihirishwa kama "udhaifu" katika mifumo mingi ya uongozi wa kidunia.

Aliomboleza kwa watoto. Alishughulikia wanyama kwa upole. Alimsamehe mtu aliyemdhuru mara nyingi. Alicheka na watoto wadogo katika msikiti.

Hizi si ishara za udhaifu — ni ishara za nguvu ya kina zaidi. Mtu ambaye amejua usalama wa ndani hahitaji kuonyesha ugumu wa nje. Mtu anayejua thamani yake mwenyewe anaweza kuonyesha upole bila kuona kama upole ni hatari.

Huruma kwa Wanyama

Moja ya sehemu za kuvutia za mafundisho ya Kiislamu ni huruma kwa wanyama. Hadith nyingi zinaonyesha Nabii akifundisha kuhusu hili:

"Kwa kila kitu chenye moyo wenye unyevu kuna thawabu."

"Mtu aliweka chakula kwa mbwa mwenye kiu — Mungu alimsamehe."

Hizi si hadithi za ndogo. Zinasema kwamba huruma ya Kiislamu haishughulikii binadamu tu — inajali viumbe vyote.

Hii ina athari za kisasa: jinsi unavyowashughulika wanyama, mazingira, na ulimwengu wa asili ni sehemu ya imani yako, sio nje yake.

Huruma ya Ndani na Huruma ya Jamii

Huruma ya kweli inaanza ndani — na kisha inaenea nje. Mtu ambaye hana huruma kwa nafsi yake — ambaye anajiadhibu kupita kiasi, ambaye hakusamehe makosa yake mwenyewe — atakuwa na vigumu kutoa huruma ya kweli kwa wengine.

Hii ni mada nzuri ya kisaikolojia: self-compassion — huruma ya nafsi yako mwenyewe — inahusiana moja kwa moja na uwezo wa kuwa na huruma kwa wengine. Watu wanaojishambulia wenyewe mara nyingi ni wale wanaoshambulia wengine kwa ukali.

Quran inafundisha msamaha wa Mungu kwa binadamu — na inafundisha binadamu kujisamehe pia. "Wala msikate tamaa ya rehema ya Mungu — kwa kweli Mungu husamehe madhambi yote." Hii ni mwito wa kusamehe na nafsi yako pia.

Jamii Inayojengwa kwa Huruma

Mwishowe, huruma ni nguvu ya kijamii. Jamii zinazojengwa kwa huruma — ambapo wanyonge wanalindwa, ambapo wagonjwa wanashughulikiwa, ambapo watoto yatima wanakaribishwa — ni jamii zenye afya.

Mfumo wa Kiislamu — zakat, sadaqa, wakfu — ni mfumo wa kumwaga huruma ya kibinafsi kuwa muundo wa kijamii unaosimama. Kwa njia hii, huruma haitegemei hisia ya mtu mmoja bali inajengwa ndani ya mfumo wa jamii nzima.

Hii si utopia — ni mfumo unaoweza kufanya kazi ukitekelezwa kwa uaminifu.

---

Rahma — huruma — ni mada inayoenea katika Quran yote. Sura Al-Fatiha, iliyosomwa mara nyingi zaidi ya sura yoyote nyingine, inaitaja mara mbili katika aya yake ya kwanza.