Ibn Sina: Daktari wa Dunia na Mwanafalsafa wa Kina

Kuna watu wachache katika historia ya binadamu ambao akili zao zimevuka mipaka ya taaluma zote. Ibn Sina alikuwa moja ya hao.

Mtu ambaye, akiwa na umri wa miaka 18, alikuwa tayari daktari wa sifa — na akiendelea kuandika vitabu 450 kwa ujumla, akibadilisha dawa, falsafa, na sayansi kwa njia ambazo zinabaki hadi leo.

Kijana wa Ajabu

Ibn Sina alizaliwa mwaka 980 karibu na Bukhara (Uzbekistan ya leo). Baba yake alikuwa mtawala wa kijiji na mpenzi wa elimu — alimhakikishia mwanawe elimu bora.

Akiwa na umri wa miaka kumi, Ibn Sina alikuwa amesoma Quran yote na mafunzo ya kimsingi ya dini. Akiwa miaka kumi na sita, alikuwa daktari anayetibu wagonjwa. Akiwa miaka kumi na nane, alikuwa daktari maarufu aliyetibu Mfalme wa Samanids wa ugonjwa mgumu — na malipo yake aliyoomba yalikuwa tu: ruhusa ya kutumia maktaba kubwa ya mfalme.

Maktaba hiyo ilimbadilisha. Alipata vitabu kutoka Ugiriki, Persia, Uhindi — na akavisoma vyote.

Canon of Medicine

Kazi yake kubwa zaidi ya dawa ilikuwa "Al-Qanun fi al-Tibb" — Kanuni za Dawa. Vitabu vitano, ukurasa wa karibu 1,000 katika tafsiri za kisasa. Ilishughulikia:

• Mfumo wa mwili wa binadamu — viungo, damu, hisia
• Sababu za magonjwa — ikiwa ni pamoja na magonjwa ya kuambukiza
• Mbinu za uchunguzi wa dawa
• Maelezo ya dawa zaidi ya 760 za mimea na madini
• Kanuni za quarantine kwa magonjwa ya kuambukiza

Mambo mengi aliyoandika miaka elfu moja iliyopita yanabaki sahihi leo. Wazo la "magonjwa ya kuambukiza yanayosambazwa kupitia maji na hewa" — ambalo alilielezea wazi — lilikuwa mbele ya wakati wake kwa karne nyingi.

Falsafa ya Nafsi

Ibn Sina alikuwa si daktari tu — alikuwa mwanafalsafa wa kina. Aliandika "Kitab al-Shifa" — Kitabu cha Uponyaji — ambalo kilichunguza mantiki, fizikia, hisabati, na metafizikia.

Moja ya mawazo yake maarufu zaidi ni "mtu wa angani" (flying man argument). Alipendekeza: fikiria mtu aliyezaliwa baadae tu, bila hisia za nje — bila kuona, bila kusikia, bila kugusa. Je, mtu huyu angejua awepo?

Jibu lake: ndiyo. Kwa sababu angalau angejua awepo kama "mimi" — hata bila mwili wote wa hisia. Hii inaashiria kwamba ufahamu na nafsi si sawa na mwili — zina uwepo wa kujitegemea.

Hoja hii ni karibu na hoja ya Descartes ("Cogito ergo sum" — nafikiri, hivyo nipo) iliyoandikwa karne nne baadaye. Lakini Ibn Sina aliifanya kwanza.

Imani na Akili

Ibn Sina aliishi katika ulimwengu ambapo imani ya Kiislamu na falsafa ya Kigiriki ziliingiliana. Aliamini kwamba hazikupingana — kwamba falsafa ya kina inaweza kuchangia kuelewa ukweli wa imani zaidi.

Wengine walipingana naye (kama Al-Ghazali, ambaye alipinga baadhi ya mawazo yake). Hii ni mazungumzo ya kiakademia ya kina — na ni dalili ya ustawi wa kiakili wa ustaarabu wa Kiislamu wa wakati huo.

Mazungumzo hayo — na maswali magumu yanayoulizwa ndani yake — yanaendelea hadi leo.

Maisha ya Msafiri

Ibn Sina aliishi maisha ya msafiri — akibeba maarifa yake kutoka mji hadi mji, mara nyingi akikimbia siasa za hatari. Aliandika katika safari, katika ziwa za misongo, hata gerezani (mara moja alifungwa kwa miezi vinane).

Alifariki mwaka 1037, akiwa na umri wa miaka 57. Kabla ya kufa, alimwachilia watumishi wake wote, akatoa mali yake kwa maskini, na akasoma sehemu ya Quran kila siku ya miaka mitatu ya mwisho wa maisha yake.

Mtu wa elimu ya kina, wa akili ya ajabu — na wa imani ya ndani ya kweli. Hizi hazikupingana kwake — zilisaidia.

---

Ibn Sina anachukuliwa kama "Prince of Physicians" na historia ya dawa. Vitabu vyake vilifundishwa katika vyuo vya Ulaya hadi karne ya 17. Athari yake katika dawa na falsafa inaendelea kujifunzwa hadi leo.