Msamaha: Nguvu ya Kuacha Uzito Unaobeba

Kuna picha ya kuvutia kuhusu msamaha: ni kama kubeba jiwe zito — kwa muda mrefu, kila siku — na mwishowe kuamua kuliweka chini. Jiwe halikubadilika. Mtu aliyekuumiza hajakubadilika. Lakini wewe umepumzika.

Hii ndiyo nguvu ya msamaha — na ni nguvu ya wewe mwenyewe, sio ya yule uliyemsamehe.

Msamaha si Kudanganya

Kwanza, hebu tuwe wazi kuhusu nini msamaha si:

Msamaha si kusema "kosa halikutokea." Lilitokea. Maumivu yalikuwepo. Hii ni ukweli.

Msamaha si kusema "kosa haikuumiza." Iliuma. Na labda bado inaumiza.

Msamaha si kulazimishwa tena kuwa katika uhusiano uleule na mtu yule yule. Unaweza kusamehe na bado kuweka umbali wa salama.

Msamaha ni kitendo cha kibinafsi — cha moyo wako — ambacho kinakuumbia wewe, sio tu yule uliyemdhuru.

Msamaha katika Uislamu

Quran ina maneno mazuri sana kuhusu msamaha. Moja yanayonigusa zaidi ni haya:

"Kushika msamaha ni karibu zaidi na taqwa."

"Na wale wanaopigwa hasira lakini wanasamehe — hii ni bora kwao."

"Sema kwa wale wanaoamini wamsamehe wale wanaokosea wakati wa Mungu."

Kila mstari hizi unasisitiza kwamba msamaha ni nguvu ya juu — si ya udhaifu. "Karibu zaidi na taqwa" — ni ishara kwamba msamaha ni sehemu ya ukomavu wa kiroho, sio kosa la udhaifu.

Saikolojia ya Msamaha

Tafiti za kisaikolojia za kisasa zinaonyesha athari za kuvutia za msamaha kwa afya ya kiakili na hata ya kimwili:

Msamaha hupunguza msongo wa mawazo. Kushika chuki na hasira kwa muda mrefu inachosea mwili na akili. Cortisol — homoni ya msongo — inabaki juu wakati unashikilia hisia za hasira.

Msamaha huboresha uhusiano. Watu ambao wana uwezo mkubwa wa kusamehe wanaripoti uhusiano wa kijamii wenye afya zaidi na furaha zaidi.

Msamaha haumaanishi kuwa "dhaifu." Tafiti zinaonyesha kwamba watu wenye nguvu ya kijamii na ya kiakili mara nyingi wana uwezo mkubwa zaidi wa kusamehe — kwa sababu hawahisi tishio kwa kila kukosewa.

Msamaha na Haki

Swali muhimu linakuja: je, msamaha unapingana na haki?

Hapa Uislamu ufanya tofauti nzuri. Haki inamaanisha adhabu inayostahiliwa, haki inayolipwa, uwajibikaji unaotekelezwa. Msamaha ni zaidi ya haki — ni "ihsan" (wema wa ziada).

Mtu aliyedhulumu anastahili adhabu. Ukimsamehe — si kwa sababu anaweza kuendelea bila uwajibikaji, bali kwa nguvu ya moyo wako — umefanya kitu kikubwa zaidi kuliko haki. Umevuka haki na kuingia katika wema.

Lakini hii si lazima iwe kawaida. Wakati mwingine haki inahitajika — hasa pale ambapo msamaha bila uwajibikaji ungemruhusu mtu kudhulumu wengine tena. Katika hali hizo, haki ni jibu sahihi.

Msamaha wa Yusuf kama Mfano

Tulimzungumzia Yusuf awali — aliyesamehe ndugu zake waliomtupa shimoni. Hii ni mfano bora wa msamaha wa nguvu.

Yusuf hakusamehe kwa sababu hakuumia. Alikuwa amepitia utumwa, gerezani, miaka mingi ya umbali. Alisamehe kwa sababu:

1. Aliona mpango mkubwa zaidi wa Mungu ukifanya kazi kupitia matukio hayo
2. Alikuwa na nguvu ya kiroho iliyomwezesha kuacha uzito wa hasira
3. Alipenda familia yake na alitaka kurejesha uhusiano

Hii ni msamaha wa nguvu — si wa udhaifu, bali wa mtu aliyekomaa kiroho.

Kusamehe Nafsi Yako

Sehemu moja ambayo mara nyingi husahauliwa: msamaha wa nafsi yako mwenyewe. Wengi wetu tuna uwezo wa kusamehe wengine — lakini tunashindwa kujisamehe wenyewe.

Lakini Quran inasema: "Msikate tamaa ya rehema ya Mungu — Mungu husamehe madhambi yote." Ahadi hii ni kwa wewe pia — kuhusu makosa yako mwenyewe.

Kujikandamiza kwa makosa ya zamani si toba — ni kujiadhibu bila kusudi. Toba ya kweli inaacha kosa nyuma na inaendelea mbele. Kujisamehe ni sehemu ya toba hiyo.

---

Msamaha ni mada inayochunguzwa kwa kina katika falsafa ya maadili ya Kiislamu. Wanazuoni kama Ibn Qayyim al-Jawziyya walishughulikia tofauti kati ya haki, msamaha, na kuvumilia kwa undani mkubwa.