Je, Mungu Yuko? Swali Kubwa Zaidi la Binadamu

Kabla ya kuuliza swali lolote la kidini — kabla ya "Uislamu ni nini" au "Quran inasema nini" — kuna swali moja la msingi ambalo watu wengi wana moyoni mwao lakini mara nyingi hawalisemi kwa sauti:

Je, Mungu yuko?

Hii si swali la watu wa "imani ndogo" au "akili dhaifu." Ni swali ambalo wanafalsafa wakubwa zaidi wa historia wameshughulikia. Ni swali ambalo kila mtu mwenye akili anaweza na anapaswa kuuliza.

Hebu tuangalie kwa uaminifu.

Hoja ya Kwanza: Ulimwengu Ulianza

Sayansi ya kisasa — hasa fizikia ya cosmology — inakubaliana kwamba ulimwengu wetu ulianza na tukio la Big Bang karibu miaka bilioni 13.8 iliyopita. Kabla ya hapo, kwa maana ya kawaida ya wakati, hakukuwa na "kabla."

Hoja ya falsafa inayoitwa "Kalam Cosmological Argument" inasema:

1. Kila kitu kilichoanza kuwepo kina sababu
2. Ulimwengu ulianza kuwepo
3. Hivyo, ulimwengu una sababu nje yake

Sababu hiyo ya nje lazima iwe: isiyo na mwanzo (vinginevyo inahitaji sababu yake mwenyewe), isiyo ya kimwili (kwa sababu wakati na nafasi vilianza pamoja na ulimwengu), na yenye hiari (vinginevyo ulimwengu ungelazimika kuanza sawa na sababu — na haukulazimika).

Hii inaibu maelezo mengi, lakini ni hoja nzuri ya kuwaza juu yake.

Hoja ya Pili: Ulinganifu wa Ulimwengu

Wanafizikia wamegundua kitu cha kushangaza: ulimwengu una "vigezo vya msingi" — kama nguvu ya mvuto, kasi ya mwanga, wingi wa elektroni — ambavyo ikiwa vingalikuwa tofauti kidogo tu, uhai haungewezekana.

Hii inaitwa "fine-tuning" — ulinganifu mkamilifu wa ulimwengu kwa uhai. Uwezekano wa hizi za kulingana kwa bahati tu unahesabiwa kuwa mdogo sana hadi unahitaji maelezo.

Maelezo yanayotolewa ni mawili: (a) ulimwengu umepangwa na akili — au (b) kuna ulimwengu mingi isiyo na hesabu, na sisi tunaishi katika moja inayofaa kwa bahati.

Maelezo ya (b) inajulikana kama "multiverse" — dhana inayovutia kisayansi lakini ambayo hadi sasa haina ushahidi wa moja kwa moja. Maelezo ya (a) yanazungumza moja kwa moja na Al-Hakim — Mungu wa hekima.

Hoja ya Tatu: Ufahamu wa Binadamu

Hii ndiyo hoja inayonishangaza zaidi kibinafsi. Sayansi ya kisasa inaweza kueleza kwa kiasi kikubwa jinsi ubongo unavyofanya kazi — neurons zinazowaka, kemikali zinazosambaa, mifumo ya kuhifadhi kumbukumbu. Lakini inashindwa kueleza kitu kimoja:

Kwa nini kuna uzoefu wa ndani?

Kwa nini "kuona nyekundu" kuna jinsi inavyohisi — si tu wavelength ya 700nm inayoingia jicho, bali uzoefu wa "nyekundu" katika fahamu? Kwa nini maumivu yanaumiza, si tu kuwasilisha ishara tu?

Wanafalsafa wanaiita hii "the hard problem of consciousness" — tatizo zito la ufahamu. Na hadi leo, hakuna suluhisho la kisayansi linalolikimbia tatizo hili.

Kama ufahamu ni zaidi ya kemikali tu — kama kuna kitu cha "ndani" ambacho hakiwezi kupunguzwa kwa chembe za mwili — basi ulimwengu una kipimo ambacho sayansi ya kisasa bado haijashughulikia. Na kipimo hicho kinaleta imani katika mazungumzo ya busara.

Hoja ya Nne: Maadili

Watu wengi — hata wale wasioamini Mungu — wana hisia ya kina kwamba mambo fulani ni mabaya kwa kweli, sio tu kwa makubaliano ya kijamii. Mauaji ya watoto ni mabaya si kwa sababu jamii imesema hivyo — ni mabaya kwa kina zaidi.

Lakini hoja ya maadili inauliza: ikiwa ulimwengu ni wa kimwili tu, bila chanzo chochote cha kina cha maana — kwa nini "baya" na "zuri" ni za kweli na sio tu "ninapenda" na "sipendi"?

Hii si kusema kwamba watu wasioamini Mungu hawana maadili — wanayo, na mara nyingi ni mazuri. Swali ni juu ya msingi wa kimantiki wa maadili ya kweli.

Upungufu wa Hoja Hizi

Nitakuwa mkweli: hoja hizi hazithibitishi Mungu kwa uhakika wa kimantiki 100%. Haziwezi. Kwa sababu Mungu — kama anavyoelezewa katika dini za Abrahamu — sio kitu kinachoweza kupimwa au kuthibitishwa kwa mbinu za kisayansi au hata za kimantiki peke yake.

Lakini hoja hizi zinafanya kitu kingine muhimu: zinaonyesha kwamba imani ya Mungu si kinyume na akili. Ni nafasi nzuri ya kimantiki, sio kinyume na ushahidi wote.

Swali si Mwisho bali Mwanzo

Swali "Je, Mungu yuko?" si swali unaloulizwa mara moja na baadaye unasahau. Ni swali unalokua nawe — linabadilika na kuwa gumu zaidi na kuvutia zaidi kadri unavyofikiri.

Na katika Uislamu, swali hili hahimizwi kukimbia bali kukikabili. Quran mara kwa mara inasema: "Fikiria. Tafakari. Je, hamwoni?" — si amri ya kukubali bila kufikiri, bali mwito wa kutumia akili ile ile ambayo Mungu amekupa.

Hii, zaidi ya yote, ndiyo inayonivutia katika mwelekeo wa Quran: imani inayotafuta akili badala ya kuikimbia.

---

Makala haya ni mwanzo wa mazungumzo, sio hitimisho. Tunakukaribisha kuendelea kutafakari, kuuliza, na kutafuta — hii ni njia ya heshima ya kuelekea ukweli wowote utakaogundua.