Uislamu na Haki za Binadamu - Msingi wa Heshima ya Mtu
Uislamu ulitangaza haki za binadamu miaka 1400 iliyopita. Haki za uhai, heshima, elimu, na usawa ziko msingi wa mafundisho ya Kiislamu.
Mjadala wa haki za binadamu mara nyingi huonekana kama suala la kisasa, la Ulaya, la wakati wa baada ya Vita vya Pili vya Dunia. Lakini kuna historia nyingine, ndefu zaidi, ambayo mara nyingi haisemwi.
Mwaka 632 BK, siku chache kabla ya kifo chake, Nabii Muhammad alitoa hotuba katika Mlima Arafat. Maneno yake yalitangaza kanuni ambazo leo tunazita "haki za binadamu za kimataifa."
Khutba ya Kuaga - Tangazo la Kwanza
Katika hotuba hiyo maarufu, Nabii alisema: "Hakika damu yako, mali yako na heshima yako ni vitakatifu kwenu, kama vile siku hii inavyokuwa tukufu, mwezi huu, na nchi hii."
Hii si tu maneno mazuri. Ni kanuni ya kisheria inayolinda uhai wa kila mtu, mali yake, na heshima yake. Haki hizi hazitegemei utaifa, rangi, au dini.
Usawa wa Binadamu
Qurani inasema: "Enyi watu, kwa kweli tumewaumba kutoka kwa mwanaume na mwanamke, na tukawafanya mataifa na makabila ili mjitambulishe. Hakika bora wenu mbele ya Allah ni yule anayemcha zaidi." (Surah Al-Hujurat: 13)
Hii ni kauli ya mapinduzi. Katika ulimwengu uliounda utaratibu wa kijamii kulingana na kuzaliwa, Uislamu uliweka mfumo mpya: thamani ya mtu inakuja kutoka ndani, si kutoka kwa asili yake.
Haki za Kiuchumi
Zakat, nguzo ya tatu ya Uislamu, si tu sadaka. Ni haki ya kisheria ya maskini katika mali ya matajiri. Hii ni wajibu, si chaguo la hiari.
Mfumo huu wa kiuchumi unasema kwamba utajiri haupaswi kukusanyika mikononi mwa wachache huku wengi wakihangaika. Haki ya kiuchumi ni sehemu ya dini, si jambo la kisiasa peke yake.
Haki ya Elimu
Neno la kwanza la Qurani lililofunuliwa lilikuwa "Soma." Hadith inayojulikana sana inasema: "Kutafuta elimu ni wajibu wa kila Mwislamu na Mwislamukike."
Katika wakati ambapo elimu ilikuwa haki ya matabaka fulani tu, Uislamu ulitangaza haki ya kujua kwa kila mtu bila kujali jinsia au hali ya kijamii.
Haki ya Kuabudu kwa Uhuru
Qurani inasema wazi: "Hakuna kulazimishana katika dini." (Surah Al-Baqarah: 256)
Imani inayolazimishwa si imani. Hii ni kanuni ya msingi ambayo, ikitekelezwa, inalinda uhuru wa dhamiri wa kila mtu.
Changamoto ya Utekelezaji
Kuna tofauti kati ya kanuni za Kiislamu na jinsi Waislamu wanavyotekeleza. Hii ni ukweli muhimu. Tabia mbaya za baadhi ya nchi au vikundi vinavyodai Uislamu hazisemei dini yenyewe.
Swali la haki ni swali la kweli: ni nani analindwa zaidi na mafundisho ya Kiislamu, na ni nani anazingatia mafundisho hayo kwa uaminifu.
Jibu hilo linahitaji uchunguzi wa uaminifu, si la kupinga wala la kupiga kelele. Ni la kufikiria pamoja.
faq
Je, Uislamu unasema nini kuhusu usawa wa binadamu?
Qurani inafundisha kwamba wanadamu wote wameumbwa kutoka nafsi moja na wana thamani sawa mbele ya Allah. Tofauti za rangi, kabila au utajiri hazina thamani ya kweli. Kipimo pekee ni tabia njema.
Je, haki za wanawake zinaheshimishwa katika Uislamu?
Uislamu ulitoa wanawake haki za kumiliki mali, kurithi, kuchagua mume, na kupata elimu wakati ambapo haki hizi hazikuwepo katika ustaarabu mwingi wa wakati huo. Utekelezaji umebadilika katika utamaduni mbalimbali lakini kanuni za msingi ziko wazi.
Je, Uislamu unasema nini kuhusu utumwa?
Uislamu uliweka hatua za kupunguza utumwa polepole na kuhimiza ukombozi. Hadith nyingi zinasema kwamba kumhuru mtumwa ni tendo la juu sana la ibada. Kanuni ya msingi ya Kiislamu ni uhuru wa binadamu wote.