Uislamu na Sanaa: Uzuri kama Daraja la Imani

Kuna dhana potofu kwamba Uislamu unapinga sanaa — kwamba dini hii ni ya ukali tu, bila nafasi ya uzuri na ubunifu. Historia inapinga hilo kwa nguvu.

Msikiti wa Alhambra huko Granada. Maktaba ya Timbuktu. Bustani za Shiraz. Kaligrafia za Topkapi. Ushairi wa Rumi. Hizi zote ni matunda ya tamaduni inayoona uzuri kama daraja la kuelekea imani, sio kizuizi.

Hadith ya Uzuri

Nabii Muhammad alisema: "Mungu ni Mzuri na anapenda uzuri." Hii ni kauli ndogo lakini yenye uzito mkubwa. Ina maana:

Uzuri si wa kidunia tu. Si kitu cha "hadaa" ya dunia ambayo inapoteza imani. Ni sifa ya Mungu mwenyewe — na kuthamini uzuri ni kukubali sifa hiyo.

Ubunifu wa kisanaa una thamani ya kiroho. Mtu anayeunda kitu cha uzuri — kwa uaminifu na bidii — anafanya kazi inayofanana na sifa ya Mungu Muumba, kwa kiwango kidogo cha kibinadamu.

Hata mavazi na mwonekano wa kibinafsi una thamani. "Mungu anapenda kuona athari ya neema yake juu ya mtumishi wake" — yaani, kutumia vizuri vitu vizuri unavyonavyo ni namna ya shukrani.

Kaligrafia: Sanaa ya Maneno ya Mungu

Moja ya sanaa kubwa zaidi inayotoka kwa mwelekeo wa Kiislamu ni kaligrafia ya Kiarabu. Kwa sababu ya heshima ya Quran — Maneno ya Mungu — kuandika kwa uzuri ilikuwa namna ya kuabudu.

Waandishi wa kaligrafia waliweka miaka mingi ya mafunzo kujifunza jinsi ya kushika kalamu kwa usahihi, jinsi ya kuhisi uzito wa kila herufi, jinsi ya kutoa nafasi kwa hewa kati ya maneno. Kaligrafia nzuri ilichukua umakini wa moyo wote — ilikuwa ibada halisi, sio kazi ya kiufundi tu.

Hii inagusa kitu muhimu: kazi yoyote inayofanywa kwa moyo wote, kwa bidii ya kweli, na kwa utashi wa ukweli — inakuwa ibada hata kama si "ya kidini" kwa jina.

Usanifu wa Kiislamu

Usanifu wa Kiislamu una sifa za kipekee:

Muundo wa kijiometri — mifumo ya kijiometri inayoendelea bila mwisho inawakilisha "ukweli usio na mwisho" wa Mungu ambaye hawezi kukaliwa katika picha moja.

Calligraphy kwenye kuta — maandishi ya Quranic yanazunguka majengo, ikirudia kwamba nafasi hii ni ya kumbuka Mungu.

Bustani na maji — mara nyingi msikiti una bustani na chemchemi ya maji — ishara ya pepo ambayo Quran inaelezea na pia ya utulivu wa kina wa ndani.

Mwanga unaoingia — madrisa na misikiti mingi ina madirisha na mapango yanayoleta mwanga kwa njia za ajabu — ishara ya nuru ya Mungu inayoingia gizani.

Ushairi na Muziki

Ushairi una historia ndefu ya Kiislamu. Rumi — mmoja wa washairi wakubwa zaidi wa historia ya binadamu — aliandika Masnavi, mkusanyiko wa mashairi ya kina ya kiroho ambayo yanasomwa hadi leo na Waislamu na wasio Waislamu.

Mashairi yake yanazungumza kuhusu mapenzi ya Mungu, hamu ya kiroho, na mwelekeo wa roho kwenye chanzo chake — kwa lugha ya kisanaa inayogusa moyo wa mtu yeyote.

Mazungumzo kuhusu muziki yanabaki katika Uislamu — wanazuoni wana maoni tofauti. Lakini nasheeda — nyimbo za kiroho — na qawwali — sanaa ya kisanaa ya Kisufiya — zinaonyesha kwamba muziki na imani vinaweza kukaa pamoja kwa njia zinazoinua roho.

Sanaa kama Mazungumzo na Mungu

Mwishowe, swali la Kiislamu kuhusu sanaa si "je, sanaa inaruhusiwa?" — bali "sanaa hii inaelekea wapi?"

Sanaa inayowasilisha ukweli, inayoinua roho, inayofundisha kwa uzuri zaidi kuliko maneno ya nadharia — hii ni sanaa inayobeba thamani ya kiroho. Sanaa inayodanganya, inayochochea mabaya, inayofunika ubaya kwa uzuri wa nje — hii ni hatari.

Hii si kanuni rahisi ya "ruhusiwa/hakiruhusiwi" — ni kanuni ya kina ya thamani ya mwelekeo wa sanaa. Na inamaanisha kwamba ubunifu wa kweli, unaoelekea kwa ukweli na uzuri wa kina, ni sehemu ya safari ya kiroho.

---

Sanaa ya Kiislamu imejifunza kwa kina na wasomi kama Oleg Grabar na Keith Critchlow. Msikiti wa Alhambra unaendelea kuvutia mamilioni ya watalii kila mwaka kwa uzuri wake wa kipekee.