Zama za Dhahabu za Kiislamu: Wakati Ulimwengu Ulijifunza kutoka Baghdad

Kuna kipindi cha historia ambacho mara nyingi hakieleweki vizuri katika elimu ya leo. Kati ya karne ya 8 na 14, ulimwengu wa Kiislamu ulikuwa mahali ambapo elimu ya binadamu ilikua kwa kasi ya ajabu — na mchango huo uliathiri historia yote ya sayansi na falsafa ya Magharibi.

Hii si hadithi ya kiburi cha kidini. Ni ukweli wa kihistoria unaostahili kujulikana.

Baghdad: Mji wa Amani na Elimu

Wakati mji wa Baghdad ulijengwa mwaka 762 AD chini ya Khalifa Al-Mansur, ulikuwa ni mradi wa kawaida tu wa mji mkuu. Lakini kwa karne moja au mbili, ukawa moja ya miji mikubwa na yenye elimu zaidi ulimwenguni.

Katikati ya mji ulikuwa Bayt al-Hikma — "Nyumba ya Hekima." Haikuwa maktaba tu. Ilikuwa taasisi kamili ya utafiti ambapo:

• Vitabu vya Kigiriki — Aristotle, Plato, Galen, Ptolemy — vilihifadhiwa na kutafsiriwa
• Vitabu vya Kihindi — mfumo wa nambari, falsafa ya Buddhist — vilifunguliwa kwa ulimwengu wote
• Vitabu vya Kiajemi — historia, sayansi ya astronomia — vilihifadhiwa
• Wanasayansi kutoka mataifa yote walialikwa kuja kufanya kazi pamoja

Hii ilikuwa "internet" ya wakati wake — mahali ambapo maarifa ya binadamu yote yalikusanyika na kuenezwa.

Al-Khwarizmi: Baba wa Algebra

Jina lake kamili lilikuwa Muhammad ibn Musa al-Khwarizmi. Alifanya kazi Bayt al-Hikma mwanzoni mwa karne ya 9. Aliandika kitabu kilichoitwa "Al-Kitab al-mukhtasar fi hisab al-jabr wal-muqabala" — Kitabu Kifupi cha Hesabu za Urekebisho na Usawazisho.

Neno "algebra" linatoka kwa "al-jabr" katika jina hilo.

Lakini mchango wake ulikuwa zaidi: pia akaandika kuhusu mfumo wa nambari za Hindi (0, 1, 2, 3...) ambao tunauitumia leo. Jina lake liligeuka "algorithm" — neno ambalo linazungumzwa kila siku katika teknolojia ya kisasa.

Bila Al-Khwarizmi, kompyuta za kisasa hazingeweza kufanya kazi kama zinavyofanya leo.

Ibn Sina: Daktari wa Dunia

Abu Ali al-Husayn ibn Abd Allah ibn Sina — anayejulikana Magharibi kama Avicenna — alizaliwa 980 AD. Akiwa bado kijana wa miaka 18, alikuwa tayari daktari wa sifa kubwa.

Aliandika vitabu karibu 450 — vingi vikiwa vya dawa, lakini pia vya falsafa, fizikia, na hata ushairi. Kitabu chake kikubwa zaidi "Al-Qanun fi al-Tibb" — Kanuni za Dawa — kilitumiwa kama kitabu kikuu cha dawa katika vyuo vya Ulaya kwa karibu miaka 600.

Mambo aliyofundisha: mgawanyo wa magonjwa ya kuambukiza, umuhimu wa hewa safi, quarantine (kutengwa kwa wagonjwa), mwili wa binadamu kama mfumo unaohitaji usawa. Hizi zilikuwa dhana za kisasa sana kwa wakati wake.

Al-Biruni: Mwanafizikia Mkubwa

Abu Rayhan al-Biruni (973-1048 AD) ni mtu ambaye mara nyingi anasahauliwa lakini alikuwa mmoja wa wanasayansi wakubwa kabisa katika historia.

Alipima mzingo wa dunia kwa usahihi wa ajabu — miaka mingi kabla ya Magharibi kufanya hivyo. Aliandika kuhusu mfumo wa jua — kwamba dunia inazunguka jua, sio kinyume — karne kabla ya Copernicus. Alitafiti utamaduni wa India kwa undani mkubwa na kuandika "Kitab al-Hind" — kitabu cha kwanza cha "anthropolojia ya kisasa" ulimwenguni.

Ibn Rushd: Falsafa na Imani

Ibn Rushd — Averroes kwa Magharibi — alikuwa mwanafalsafa wa Cordoba (1126-1198 AD). Alifanya kitu cha muhimu sana: aliandika maelezo ya kina ya kazi za Aristotle, akiyafanya yapatikane kwa Ulaya ya Kilatini.

Kwa karne mbili, wanafalsafa wa Ulaya kama Thomas Aquinas walijifunza Aristotle kupitia maelezo ya Ibn Rushd. Hii iliathiri moja kwa moja maendeleo ya falsafa na theolojia ya Kikristo.

Lakini Ibn Rushd pia alifanya kitu kingine: alishughulikia mazungumzo kati ya falsafa ya Kigiriki na imani ya Kiislamu. Alionyesha kwamba akili na imani zinaweza kukaa pamoja — kwamba kutumia akili si kushindwa imani.

Cordoba: Bustani la Magharibi

Wakati Ulaya Kaskazini ilikuwa gizani (kipindi kinachojulikana kwa makosa kama "Dark Ages"), Cordoba nchini Hispania ilikuwa mji wenye mwanga halisi. Maktaba yake ilikuwa na vitabu 400,000 — wakati maktaba kubwa zaidi ya Ulaya ya Kikristo ilikuwa na vitabu 400 tu.

Pale watu wa imani tofauti — Waislamu, Wayahudi, Wakristo — waliishi na kufanya kazi pamoja katika hali ya "convivencia" — kuishi pamoja. Haikuwa kamili, lakini ilikuwa bora kuliko chochote kilichokuwepo wakati huo mahali pengine.

Kwa Nini Hii Ni Muhimu Leo

Historia hii si ya kujisifu. Ni ukweli muhimu kwa mazungumzo ya sasa. Mara nyingi tunasikia kwamba dini na sayansi ni maadui. Lakini historia inaonyesha kipindi ambacho imani ya Kiislamu ilihamasisha kujifunza, utafiti, na ushirikiano wa kielimu kati ya watu wa imani tofauti.

Quran yenyewe inasema: "Soma kwa jina la Mwenyezi Mungu wako aliyeumba." Maneno ya kwanza ya ufunuo wake ni ya elimu. Hii si bahati — ni mwelekeo.

Zama za Dhahabu hazikusababishwa na kujidanganya au kuepuka ulimwengu. Zilisababishwa na imani inayoamsha akili badala ya kuizima.

---

Zama za Dhahabu za Kiislamu zinaendelea kuchunguzwa na wanahistoria wa kisasa. Vitabu kama "The House of Wisdom" na Jim Al-Khalili na "Lost Enlightenment" na S. Frederick Starr vinaelezea kwa undani zaidi.