Tatizo la Uovu: Kwa Nini Mungu Mzuri Anaruhusu Mateso?

Kuna swali moja ambalo watu wanaouliza Mungu moja kwa moja — si kwa heshima ya kidini, bali kwa hasira ya kweli ya binadamu:

Kama uko, kama una nguvu, kama una upendo — kwa nini unaruhusu haya?

Swali hili linaingia moyoni mwa mtu aliyepoteza mtoto. Linaingia moyoni mwa mtu aliyeona vita. Linaingia moyoni mwa mtu anayeona watoto wakiteseka bila hatia yoyote.

Hii si tatizo la kijumla la falsafa. Ni maumivu ya binadamu ya kweli. Na inahitaji jibu la uaminifu, si jibu la "kidini" rahisi.

Tatizo Lenyewe

Mwanafalsafa Epikuro aliliweka vizuri miaka elfu mbili iliyopita (ingawa wengine wanasema alinukuliwa vibaya):

• Ikiwa Mungu anataka kuondoa uovu lakini hawezi — si mwenye nguvu zote
• Ikiwa Mungu anaweza kuondoa uovu lakini hataki — si mzuri
• Ikiwa Mungu hataki wala hawezi — si Mungu
• Ikiwa Mungu anataka na anaweza — basi uovu unatoka wapi?

Hoja hii ina nguvu ya kimantiki inayostahili kuchukuliwa kwa uzito. Sio hoja ya watu wa "imani dhaifu" — ni tatizo la kweli la fikira.

Jibu la Kwanza: Uhuru wa Hiari

Jibu la kawaida zaidi — na lenye nguvu — ni la uhuru wa hiari. Linalosema hivi:

Ikiwa Mungu alitaka kuumba viumbe vinavyoweza kupenda kwa kweli, kuamini kwa kweli, kuchagua wema kwa kweli — viumbe hivyo lazima viwe na uhuru wa kweli wa kuchagua. Na uhuru wa kweli wa kuchagua wema unajumuisha uhuru wa kweli wa kuchagua uovu.

Dunia yenye wanadamu wa kweli — si roboti za kidini — itakuwa na vita. Itakuwa na udhalimu. Kwa sababu hii ni gharama ya uhuru halisi.

Lakini jibu hili lina mipaka yake: linashughulikia uovu unaosababishwa na binadamu. Haishughulikii matetemeko ya ardhi, tsunami, saratani ya watoto — uovu wa asili ambao si matokeo ya maamuzi ya binadamu.

Jibu la Pili: Ukuaji kupitia Changamoto

Jibu lingine linasema kwamba ulimwengu ulioundwa kwa utulivu kamili — bila maumivu, bila changamoto, bila hatari — ungeumba viumbe visivyoweza kukua.

Subira inakua kupitia shida. Huruma inazuka kutoka kwa kuteseka pamoja na wengine. Ujasiri unajengwa katika hali za hofu. Upendo wa kweli unajaribiwa katika hali ngumu.

Ulimwengu wa "chachu na asali" daima ungeweza kuzalisha viumbe vya starehe, lakini sio viumbe vyenye kina cha kiroho.

Lakini hata jibu hili lina mipaka: je, kiwango cha mateso kilichopo ni cha lazima? Je, kifo cha mtoto kabla ya kuzaliwa kinachangia ukuaji wa nani?

Jibu la Tatu: Ufahamu wa Sehemu

Jibu lingine — ambalo mimi linanigusa zaidi — ni la unyenyekevu wa epistemological (wa elimu). Linasema:

Ufahamu wa binadamu ni mdogo sana. Tunaona sehemu ndogo ya hadithi — mara nyingi dakika chache au miaka michache. Kama mtu anayesoma sentensi moja ya kitabu nzima na kusema "sentensi hii haina maana" — akisahau kwamba sentensi hiyo inaweza kuwa na maana ndani ya hadithi kubwa zaidi.

Hii si kukimbia tatizo. Ni kukubali ukweli kwamba akili ya binadamu ina mipaka. Na mipaka hiyo si udhaifu tu — ni uhalisi wa kuwa kiumbe kilichoundwa, si chanzo cha uwepo.

Pale Jibu Halitooshi

Nitakuwa mkweli na msomaji: majibu yote haya yanaweza kusaidia kiakili, lakini wakati mtu yuko katika maumivu ya kweli — anapopitia kupoteza, au kuona mateso ya wasio na hatia — majibu haya mara nyingi hayafiki.

Na labda ndiyo. Labda swali la maumivu ya kweli halikubuniwa kujibiwa kwa hoja bali kwa uwepo. Kwa upendo halisi wa binadamu. Kwa mkono unaoshika. Kwa jicho linaloona na kushiriki maumivu.

Quran haisemi: "Hapa una majibu yote, sasa usiulize tena." Inasema mambo kama: "Na tutawajaribu kwa hofu, njaa, kupungukiwa mali, watu na matunda — na wape habari njema wanaostahimili." Inakubali mateso. Inayaita kwa jina. Na inawaheshimu wanaostahimili — si kwa kujifanya hawajuma.

Msimamo wa Uislamu

Uislamu haupingi tatizo la uovu. Unakubali kwamba maisha yana maumivu. Inafundisha subira (sabr) — si kama unyonge bali kama nguvu ya kustahimili na kuendelea bila kupoteza mwelekeo.

Inafundisha pia kwamba haki ya mwisho iko — na kwamba kila mtu aliyeteseka bure, kila maumivu ya watoto wasio na hatia, kila udhalimu usio na haki — yote yatashughulikiwa na Mungu wa haki isiyo na mipaka.

Hii si jibu rahisi. Lakini ni imani ya kina ambayo inaweza kubeba mzigo wa swali hili zito.

---

Tatizo la uovu linazingatiwa na wanafalsafa wa dini kama Alvin Plantinga, John Hick, na wengine wengi. Ni mojawapo ya maswali ya kweli ambayo yanastahili tafakari ya kina na ya uaminifu.