Uislamu na Sayansi ya Kisasa: Hakuna Mgongano — ni Mwaliko tu

Ukisema "Ninaaamini dini," wakati mwingine jibu unalolipata ni: "Basi, unaamini kile ambacho sayansi imekikanusha." Kauli hii ina makosa mawili: Ya kwanza, inadhani dini na sayansi viko katika mapambano. Ya pili, inadhani sayansi "imekanusha" imani.

Lakini maswali yote mawili yanastahili uchunguzi wa makini.

Iqra: Mwanzo wa Ufunuo

Aya ya kwanza iliyoshuka katika Quran yote — katika aya zote 6,000 — ni:

"Iqra bismi Rabbika lladhi khalaq — Soma kwa Jina la Mola wako Aliyeumba."

Si kuhusu sala kwanza. Si kuhusu kufunga kwanza. Si kuhusu sadaka kwanza. Ujumbe wa kwanza ni: Soma.

Hii si bahati. Inaonyesha kwamba kutafuta elimu — ya kidini na ya kidunia — iko katika msingi wa Uislamu.

Aya za Kuchochea Uchunguzi wa Asili

Katika Quran kuna mialiko mingi ya kuangalia asili ambayo haijawahi kuhesabiwa pamoja:

"Je, hawakusafiri ardhini, wakatazama?" — Sura Al-Hajj

"Hakika katika uumbaji wa mbingu na ardhi na kubadilishana kwa usiku na mchana kuna ishara kwa wenye akili." — Sura Al-Imran

"Sema: Tembeeni ardhini mtazame jinsi Mungu alivyoanzisha uumbaji." — Sura Al-Ankabut

Hizi si sitiari tu. Ni amri za vitendo: Nenda uangalie. Nenda uchunguze. Nenda ufikirie.

Mahali Ambapo Quran na Sayansi Vinakutana

Wasomi wengine wamegundua aya katika Quran zinazofanana na uvumbuzi wa sayansi ya kisasa — si kudai Quran ni kitabu cha sayansi, bali kuonyesha haikosea.

Mfano mmoja ni maelezo ya maendeleo ya kiinitete cha binadamu katika Sura Al-Mu'minun:

"Hakika Tulimuumba binadamu kutoka udongo bora. Kisha tukamfanya tone katika hifadhi imara. Kisha tukabadilisha tone kuwa kitambaa cha damu. Kisha kitambaa kuwa kipande. Kisha kipande kuwa mifupa. Kisha tukavivika mifupa nyama."

Hatua hizi za maendeleo ya kiinitete — ambazo sayansi ya kisasa ilithibitisha — ziliandikwa katika Quran karne ya 7.

Mfano mwingine: Sura Ar-Rahman inaeleza bahari mbili zinazokutana lakini hazichanganganyiki — ambalo sayansi ilithibitisha kama "halocline" — tofauti ya msalaba wa chumvi unaozuia mchanganyiko kamili.

Mgongano Ambao Haukuwepo

Ukiangalia historia kwa makini, "mgongano wa dini na sayansi" ulikuwa hasa mzozo wa Kanisa la Ulaya — Galileo, Darwin, na wengineo.

Historia ya Uislamu haina mzozo mkubwa kama huo. Al-Biruni alichunguza kwamba dunia inazunguka bila tatizo la kidini. Ibn Sina alifanya utafiti wa dawa bila kufungiwa. Ibn al-Haytham alivumbua njia ya kisayansi bila kuzuiwa.

Hii si kusema kila kitu kilikuwa kamili katika historia ya Kiislamu. Lakini inaonyesha kwamba kauli "dini = kupinga sayansi" si ya kawaida katika Uislamu kihistoria.

Mipaka ya Sayansi

Sayansi inafanya kazi vizuri sana katika ulimwengu wa asili. Inachunguza "jinsi gani" — jinsi nyota zinavyoumbwa, jinsi DNA inavyofanya kazi, jinsi ubongo unavyofanya kazi.

Lakini haijibii "kwa nini" na "lengo la nini":

• Kwa nini kuna kitu badala ya kutokuwepo chochote?
• Kwa nini sheria za hisabati zinaendana na ulimwengu?
• Nini maana ya ufahamu wa binadamu?

Hizi si "kushindwa kwa sayansi" — ni mipaka ya mbinu ya kisayansi. Na Quran inajibu maswali ambayo sayansi haiwezi.

Maswali ya Kutafakari

• Je, ulikuwa ukidhani Uislamu na sayansi vina mgongano kabla ya kusoma hili? Kitu gani kimebadilika?
• Aya ya kwanza iliyoshuka ikiwa "Soma" — jinsi gani hilo linaathiri jinsi Muislamu anavyopaswa kutazama elimu?
• Ikiwa kuangalia asili ni ibada — jinsi gani hiyo inabadilisha jinsi mtaalamu wa sayansi wa Kiislamu anavyoona kazi yake?