Urekebishaji Mzuri wa Ulimwengu: Kwa Nini Constants za Kimwili Ziko Hivyo Hasa?
Wataalamu wa sayansi wamegundua kwamba constants za kimwili za ulimwengu — kutoka nguvu ya uvutano hadi idadi ya elektroni — zimewekwa vizuri sana ili kuruhusu uhai. Hoja ya falsafa inayostahili kuchunguzwa.
Urekebishaji Mzuri wa Ulimwengu: Kwa Nini Constants za Kimwili Ziko Hivyo Hasa?
Mwaka 1979, mtaalamu wa sayansi Fred Hoyle — ambaye hakuwa mtu wa imani — aliandika kitu cha kushangaza baada ya kukamilisha utafiti kuhusu jinsi kaboni inavyoundwa katika nyota:
"Kiumbe chenye akili kilizumia constants za kimwili za ulimwengu." Aliendelea kusema data hizo zilimfanya afikirie upya kuhusu imani.
Hoyle hakuwa mtu wa dini baada ya hapo — lakini alikubaliana kwamba aligundua kitu kilichomshtua.
Constants za Kimwili za Ulimwengu
Wataalamu wa sayansi wamegundua kwamba ulimwengu una constants maalum za kimwili zilizowekwa "vizuri" sana. Mabadiliko yoyote — kidogo sana — yangeharibu uwezekano wa uhai:
Nguvu ya uvutano (gravitational constant): Ingekuwa ndogo kidogo, nyota hazingefanikiwa kukusanya gesi ili kuwaka. Ingekuwa kubwa kidogo, nyota zingeungua haraka sana kabla uhai kupata nafasi ya kukua.
Nguvu ya nyuklia kali (strong nuclear force): Ingekuwa asilimia 2 tu ya nguvu zaidi, hidrojeni yote ingebadilika kuwa heliamu wakati wa Big Bang. Hakuna maji — hakuna uhai.
Mzigo wa elektroni na protoni: Zinasawaziana vizuri sana — tofauti ndogo ingezuia atomi kufanya kazi.
Roger Penrose, mtaalamu wa hisabati wa Nobel, alihesabu kwamba uwezekano wa ulimwengu kufaa kwa bahati — kwa usahihi wa hisabati kamili — ni 1 katika 10^(10^123). Nambari hiyo inazidi idadi ya atomu zote ulimwenguni kwa kina.
Swali la Falsafa
Ugunduzi huu unaibua swali la falsafa: Kwa nini constants ziko hivyo hasa?
Kuna majibu machache ambayo wataalamu wametoa:
Nadharia ya bahati: Ni bahati tu. Tulikuwa mahali pazuri wakati mzuri. Tatizo: Uwezekano ni mdogo sana kiasi kwamba "bahati" inakuwa ngumu kushikilia.
Nadharia ya multiverse: Kuna ulimwengu mwingi usio na mwisho — kila mmoja na constants tofauti. Tulikuwa katika ule uliofaa kwa sababu ndiyo tu tungeweza kuwepo hapa. (Hii inaitwa anthropic principle.) Lakini nadharia ya multiverse bado haijathibitishwa kisayansi na inahitaji imani ya kipekee.
Nadharia ya mpango: Aliyeumba ulimwengu aliteua constants zilizofaa vizuri — si bahati, bali chaguo.
Quran na Mizani ya Ulimwengu
Quran inatumia neno "mizan" — mizani — kama mojawapo ya sifa za uumbaji wa Mungu. Sura Ar-Rahman inasema: "Na mbingu Aliziinua na akaweka mizani."
"Mizani" — usawa, uwiano. Si mizani ya kupima kitu tu — uwiano wa ulimwengu wote unaoufanya usimame.
Picha hii ilikuwa katika Quran karne kabla ya wataalamu wa sayansi kuanza kupima constants za kimwili za ulimwengu. Si kudai Quran "ilijua sayansi" — bali kuonyesha haikuzungumza dhidi ya mpango.
Maana ya Ishara
Quran inatumia neno "ayat" — ishara — kwa mambo mawili pamoja: Aya za maandishi na ishara katika asili.
Neno moja: Aya. Iwe Quran inamaanisha maandishi yake, au nyota angani, au jinsi mifupa ya binadamu inavyofanya kazi — yote ni "aya." Yote ni ishara inayoelekeza kwa Aliyeiumba.
Mtazamo huu unabadilisha jinsi mtu anavyoona sayansi: Si taarifa tu — ni kusoma ishara.
Mwisho wa Uhalisia wa Hoja
Mtaalamu wa sayansi anaweza kuwa bora zaidi katika swali "jinsi gani" — jinsi kaboni inavyoundwa kwenye nyota, jinsi DNA inavyofanya kazi, jinsi ubongo unavyoshughulikia.
Lakini swali "kwa nini constants ziko hivyo hasa?" — "kwa nini kuna kitu badala ya kutokuwepo chochote?" — linazidi njia za kisayansi za sasa.
Si kukidharau sayansi. Ni ukweli wa mipaka ya elimu ya binadamu. Na Uislamu unatoa hoja inayostahili mawazo ya akili wazi.
Maswali ya Kutafakari
- Ukisikia kwamba uwezekano wa ulimwengu kufaa kwa bahati ni 1 katika 10^(10^123) — hiyo inakufanya uhisi nini?
- Nadharia ya multiverse inasema "ulimwengu mwingi usio na mwisho unawezesha bahati" — je, hiyo ni rahisi zaidi kuiamini kuliko uumbaji uliopangwa?
- Ikiwa mpango wa ulimwengu ni ishara — inaelekeza kwa nani?
faq
Nini maana ya 'fine-tuning' au urekebishaji mzuri wa ulimwengu?
Wataalamu wa sayansi wamegundua kwamba constants za kimwili za ulimwengu — kama nguvu ya uvutano na idadi ya elektroni — zimewekwa vizuri sana kuruhusu uhai. Mabadiliko kidogo yoyote yangeharibu uweezekano wa uhai.
Je, urekebishaji mzuri ni ushahidi wa uwepo wa Mungu?
Si ushahidi wa mwisho — lakini ni mojawapo ya changamoto kubwa zaidi kwa mtazamo kwamba ulimwengu ulitokea kwa bahati tu.
Wataalamu wa sayansi wamesema nini kuhusu urekebishaji mzuri?
Wataalamu kama Fred Hoyle, Roger Penrose, na Stephen Hawking wamekubaliana kwamba urekebishaji mzuri ni wa ajabu — lakini wanatofautiana katika jinsi ya kuufasiri.
Jinsi gani Uislamu unavyoutazama mpango wa ulimwengu?
Uislamu unaeleza ulimwengu kama 'ishara' — dalili inayoelekeza kwa Aliyeiumba. Utaratibu na urekebishaji unaonekana katika asili ni ishara ya hekima ya Mungu.
Je, 'multiverse' inaondoa tatizo la urekebishaji mzuri?
Nadharia ya ulimwengu mwingi (multiverse) inasema ikiwa kuna ulimwengu mwingi usio na mwisho, inawezekana mmoja ukawa na uhai kwa bahati — lakini nadharia hii bado haijathibitishwa kisayansi.